Büyük çaplı ormanların geliştirilmesine yönelik 20 yılı aşkın süredir yürütülen çalışmalara rağmen Vietnam henüz beklenen sonuçlara ulaşamadı.
Uluslararası izlenebilirlik ve çevre gerekliliklerinin giderek sıkılaştığı bir dönemde büyük çaplı ormanların geliştirilmesi, ahşap sektörünün ihracata yönelik sürdürülebilir hammadde tedarikini güvence altına alması ve değer zincirinde daha üst basamaklara ilerlemesi açısından kritik önem taşıyor.
Uluslararası piyasaların kerestenin menşei ve sürdürülebilirliğine ilişkin gereklilikleri sıkılaştırmasıyla sektörün rekabet avantajı, işleme kapasitesi ve maliyetlerden istikrarlı, sertifikalı ve izlenebilir orman kaynaklarına erişebilme kabiliyetine doğru kayıyor.
Bu dönüşüm, ahşap ürünleri ihracatının önemli ölçüde büyümeyi sürdürdüğü bir dönemde gerçekleşiyor. İhracat 2025 yılında 17 milyar ABD dolarını aşarken 2026 yılının ilk yarısında sevkiyatlar geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 4,9 artarak 8,6 milyar dolara ulaştı. Tüketici talebindeki toparlanma ve serbest ticaret anlaşmalarının desteğiyle ihracatın 2025 seviyesine ulaşması bekleniyor.
Ancak bu büyüme, hammadde üzerindeki baskıyı da belirgin hale getirdi.
24 Temmuz’da düzenlenen bir çevrim içi seminere katılan uzmanlara göre Vietnam, yaklaşık 5 milyon hektarlık plantasyon ormanına sahip olmasına rağmen derin işleme için gerekli yüksek kaliteli ve büyük çaplı kereste konusunda hâlâ yetersiz kalıyor.
Sektörün hammaddeleri temel olarak iki kaynaktan sağlanıyor. Bunlardan ilki, ABD ve Avrupa Birliği ülkeleri dahil güçlü orman yönetişim sistemlerine sahip ülkelerden ithal edilen kereste, ikincisi ise üretim ormanları ve kauçuk plantasyonlarından elde edilen yerli kereste.
Mobilya, kontrplak, mühendislik ahşap, odun yongası ve pelet sektörlerinin talepleri önemli ölçüde farklılık gösteriyor. Mobilya üreticileri derin işleme için büyük çaplı tomruklara ihtiyaç duyarken kontrplak üreticileri orta boy kereste kullanıyor. Odun yongası ve pelet üreticileri ise ağırlıklı olarak küçük çaplı keresteyi, dalları, ağaç tepelerini ve diğer plantasyon yan ürünlerini tüketiyor.
Farklı segmentlerin farklı türlerde hammadde talep etmesi, ülkede yetiştirilen akasya ve okaliptüs kerestesi üzerindeki rekabeti yoğunlaştırdı.
Vietnam’ın kuzeyinde doğal afetlerin geniş plantasyon orman alanlarına zarar vermesinin ardından hammadde sıkıntısı daha da ağırlaştı ve kereste fiyatları yükseldi. Kontrplak ve soyma kaplama üreticileri, hammadde tedarikinde odun yongası tesisleriyle rekabet etmekte zorlandı.
Plansız yatırımlar da bu dengesizliği artırdı. Bazı bölgelerde birden fazla şirket, yeterli hammadde tedarik planlaması yapılmadan odun peleti üretimine yatırım yaptı. Bunun sonucunda işleme kapasitesi, bölgedeki mevcut kereste miktarını aşan seviyelere ulaştı.
Vietnam Kereste ve Orman Ürünleri Birliği Başkan Yardımcısı Phùng Quỗc Mẫn, güçlü ihracat performansının sektörün mutlaka sürdürülebilir biçimde geliştiği anlamına gelmediğini söyledi.
Mẫn, hammadde üretim alanları ile işleme sanayileri arasındaki zayıf bağlantının çözülmesi gereken temel darboğazlardan biri olmaya devam ettiğini belirtti.
Orman üretim döngüsünün büyük çaplı kereste elde etmek amacıyla 10-12 yıla çıkarılması, yetiştiricilere ağaçların dört veya beş yaşında kesilmesine kıyasla yaklaşık 2,5 kat daha fazla kâr sağlayabilir.
Forest Trends Orman Politikası, Ticaret ve Finans Programı Direktörü Tô Xuân Phúc, hammadde üretim alanlarının geliştirilmesinin yalnızca güneydoğu bölgesi veya Mekong Deltası ile sınırlı bir konu olarak değil ülke genelinde ele alınması gerektiğini söyledi.
Vietnam’da yaklaşık 10,1 milyon hektar doğal orman ve 4,9 milyon hektar plantasyon ormanı bulunuyor. Bu alanın yaklaşık 4,1 milyon hektarını, ahşap işleme sektörüne gerekli hammaddenin büyük bölümünü sağlayan üretim ormanları oluşturuyor.
Yaklaşık 880 bin hektarlık orman alanı FSC ve PEFC sistemleri kapsamında sürdürülebilir orman yönetimi sertifikası aldı.
Mobilya, mühendislik ahşap, pelet ve odun yongası sektörlerinin yılda yaklaşık 59 milyon metreküp hammaddeye ihtiyaç duyduğu tahmin ediliyor. Bu durum, plantasyon ormanlarının ahşap sektörünün değer zinciri açısından taşıdığı önemi ortaya koyuyor.
Bununla birlikte Vietnam, büyük çaplı ormanların geliştirilmesine yönelik 20 yılı aşkın süredir yürütülen çalışmalara rağmen henüz beklenen sonuçlara ulaşamadı.
Phúc, piyasa talebinin yetiştiricileri orman üretim döngülerini uzatmaya teşvik edecek kadar güçlü olmadığını, kısa vadeli ekonomik getirilerin ise küçük çaplı kereste üretimini daha cazip kılmayı sürdürdüğünü söyledi.
Birçok bölgede işleme tesislerinin geliştirilmesinin hammadde planlamasıyla yeterince uyumlu hale getirilmediğini de sözlerine ekledi.
Thiên Minh Şirketi Genel Müdür Yardımcısı Trần Lam Sơn, hammadde üretim alanlarının her bölgenin güçlü yönlerine göre planlanması gerektiğini belirtti.
Sơn’a göre alçak rakımlı bir arazi yapısına sahip olmasına rağmen yüksek akasya verimi sunan Cà Mau, biyokütle hammaddelerinin geliştirilmesi için uygun olabilir. Đồng Tháp, An Giang ve Tây Ninh gibi daha yüksek rakımlı bölgeler ise derin işlemeye yönelik büyük çaplı ormanlara odaklanabilir.
Kontrplak üreticisi TEKCOM’un Genel Müdürü Vũ Quang Huy, kereste kaynaklarının ekonomik değerlerine göre dağıtılması ve getiriyi en üst düzeye çıkarmak amacıyla büyük çaplı tomruklara derin işlemede öncelik verilmesi gerektiğini söyledi.
Huy, büyük çaplı kereste elde etmek amacıyla orman üretim döngüsünün 10-12 yıla çıkarılmasının, yetiştiricilere ağaçları dört veya beş yaşında kesmeye kıyasla yaklaşık 2,5 kat daha fazla kâr sağlayabileceğine ilişkin tahminlere dikkat çekti.
Vietnam Orman Sertifikasyon Kurumu Direktörü Vũ Tấn Phương’a göre karbon piyasası, büyük çaplı ormanların geliştirilmesini teşvik etmek, derin işlemeye yönelik hammaddelerin kalitesini artırmak ve orman sahiplerinin değer zincirine katılımını desteklemek amacıyla ek finansal kaynak sağlama potansiyeline sahip.
Ancak orman sahiplerinin büyük bölümünü sınırlı teknik ve mali kaynaklarla küçük ölçekte faaliyet gösteren haneler ve bireyler oluşturuyor.
Bu nedenle temel zorluk, yetiştiricileri iş modellerini değiştirmeye, küçük çaplı kerestenin kısa vadeli hasadından büyük çaplı ormanların uzun vadeli geliştirilmesine geçmeye ve aynı zamanda karbon kredisi piyasasına katılmaya teşvik edecek uygulanabilir desteklerin sunulmasıdır.
Bağlantıları güçlendirmek amacıyla Ho Chi Minh Kenti El Sanatları ve Ahşap Sanayisi Birliği, temmuz ayı başında Cần Thơ ve Cà Mau’da saha araştırmaları gerçekleştirdi. Birlik, yerel hammadde üretim alanları ile endüstriyel işleme merkezlerini birbirine bağlayacak pilot modeller geliştirmek amacıyla çalışmayı Tây Ninh ve An Giang’a da genişletiyor.